Moje dziecko się jąka!


Dlaczego moje dziecko się jaka?
Dlaczego moje dziecko się jaka?

Co to jest jąkanie?


Jąkaniem (ang. stuttering) nazywamy niepłynność mówienia charakteryzującą się powtarzaniem wyrazów, sylab lub pojedynczych głosek. Jąkaniu może towarzyszyć dyskoordynacja oddechowo-fonacyjno-artykulacyjna, tiki, grymasy twarzy wynikające z nadmiernego napięcia mięśni mimicznych, a także współruchy w obrębie głowy i ciała. Jąkaniu towarzyszy logofobia, czyli strach przed mówieniem, wyrażająca się unikaniem sytuacji komunikacyjnych wymagających kontaktu werbalnego.
Jąkanie może pojawić się i występować zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych, przy czym 4-krotnie częściej odnotowywane jest u chłopców. Statystycznie w populacji jąkanie występuje u około 1 % osób dorosłych i u 4 % dzieci.


Jąkanie a fizjologiczna niepłynność mowy


Należy zwrócić uwagę, że nie każda niepłynność występująca u dziecka to jąkanie. W wieku rozwojowym u wielu dzieci pojawia się tzw. fizjologiczna niepłynność mowy, która objawowo przypomina jąkanie, jednak ma formę przejściową, tj. ustępuje samoistnie lub z niewielką pomocą terapeutyczną. Fizjologiczna niepłynność mowy pojawia się zwykle około 2-4 roku życia wraz z intensywnym rozwojem myślenia i rozumienia, którym nie dorównuje intensywnością rozwój mowy czynnej. Jak podają źródła (Węsierska K., Jeziorczak B. 2013) objawy rozwojowej niepłynności mowy mogą utrzymywać się do około 6 miesięcy, roku, a w niektórych przypadkach nawet do 1,5 roku. Co istotne dziecko nie ma świadomości, że jego mowa brzmi nieprawidłowo i nie wykazuje lęku przed mówieniem.
Nieco inaczej w tym względzie prezentują się dzieci jąkające się, których wypowiedzi odznaczają się zdenerwowaniem i wzmożonym napięciem. Uświadamiają one sobie swoje trudności i wkrótce zaczynają odczuwać lęk przed mówieniem (logofobię), co może przejawiać się unikaniem konwersacji, niechęcią do wystąpień na forum grupy czy klasy, czy wręcz unikaniem kontaktów z rówieśnikami.

 

Jakie rodzaje jąkania możemy wyróżnić?

 

Głównym rozróżnieniem, którego się dokonuje to podział na jąkanie toniczne i kloniczne. Sposób realizacji oraz perspektywę dalszego rozwoju mowy powinien ocenić logopeda w trakcie badania. Logopeda pomoże również określić, czy istnieje konieczność podejmowania działań terapeutycznych, czy też wystarczą zalecenia do domu.
Warto jednak zaobserwować, czy dziecko:

  • zaciana się na spółgłoskach (T T T T Tomek)
  • zacina się na sylabach (To To To Tomek)
  • powtarza krótkie wyrazy (ale ale ale)
  • powtarza dłuższe wyrazy lub całe zdania
  • pojawiają się embolofrazje (yyyyy, eeeee, am am am)
  • dają się zaobserwować współruchy w obrębie głowy, kończyn
  • pojawiają się problemy z gospodarowaniem oddechem podczas mówienia

 

Jakie mogą być przyczyny jąkania?

Etiologia jąkania jest bardzo zróżnicowana i wskazuje się na różne potencjalne przyczyny tego zaburzenia, spośród których najważniejsze to:

  • obciążenia rodzinne, jako wynik dziedziczenia lub naśladowania,
  • obciążenia z okresu ciąży i/lub okresu okołoporodowego rzutujące na prawidłowy rozwój i funkcje ośrodkowego układu nerwowego,
  • czynniki stresogennie: rozwód rodziców i związane z tym napięcie emocjonalne, choroba, pojawienie się młodszego rodzeństwa, brak gotowości do włączenia do grupy rówieśniczej w przedszkolu,
  • emocjonalny konflikt zagrażający (Szamburski),
  • urazy w obrębie głowy w okresie dzieciństwa mogące wpływać na rozwój i funkcje tkanki mózgowej, np. poważny upadek, drgawki różnego pochodzenia, również towarzyszące gorączce powyżej 40 st. C.

 

 

Zasady postępowania z dzieckiem z objawami jąkania

 

Zanim rozpoczniemy oddziaływanie terapeutyczne na dziecko z objawami jąkania warto zwrócić uwagę, czy niepłynność występuje u dziecka ciągle, czy tylko w pewnych sytuacjach, okolicznościach, np. tylko w domu lub tylko w przedszkolu. Istotne jest zaobserwowanie, czy dziecko ma świadomość swoich problemów i jak sobie z mini radzi – gniewem, złością, czy może wycofywaniem z mówienia. Warto przeanalizować, czy w życiu dziecka nie zaszły istotne zmiany, mogące rzutować, na jego poczucie bezpieczeństwa, jak np. kłótnie pomiędzy rodzicami, zmiana trybu opieki nad dzieckiem lub pojawienie się w domu młodszego rodzeństwa. Sytuacje te mogą wpływać na dziecko stresogennie i wywoływać objawy niepłynności, która jednak wcale nie musi jeszcze oznaczać jąkania, aczkolwiek warto wprowadzić w życie zasady profilaktyki, które pomogą dziecku przezwyciężyć trudności.

  • Podaruj dziecku cierpliwość i czas, spokojnie wysłuchaj do końca, co ma do powiedzenia. Nie ponaglaj, nie pospieszaj i nie odpowiadaj za dziecko – to powoduje frustrację i speszenie.
  • Nie zarzucaj dziecka słowami czy pytaniami. Zastanów się, co chcesz przekazać dziecku, formułuj jasne i krótkie komunikaty, nawiązując przy tym kontakt wzrokowy z dzieckiem.
  • Zwolnij swoje tempo mowy, przeciągając nieco samogłoski i nieco rytmizując mowę. Zachęć dziecko, aby robiło to samo.
  • Nie stygmatyzuj dziecka problemem, nie komentuj sposobu realizacji wypowiedzi. Problemy dziecka mogą być przejściowe, a dziecko być może wcale nie zwraca uwagi, że się jaka.
  • Unikaj mówienia „nie jąkaj się”, to w niczym nie pomoże.
  • Dbaj o dyscyplinę snu, kładź dziecko o jednakowej porze, tak by przesypiało co najmniej 10 godzin w ciągu doby.
  • W porze snu, na około pół godziny przed zaśnięciem, zaproponuj dziecku słuchanie łagodnej wyciszającej muzyki instrumentalnej lub odgłosów natury, mających zrelaksować dziecko, zniwelować napięcia i stresy powstałe w ciągu dnia. Możesz połączyć wieczorny relaks z wybranym spokojnym ćwiczeniem oddechowym.
  • Dbaj o odpowiedni rytm posiłków i dietę dziecka, tak by odbywały się o tej samej porze, a dziecko nie zastępowało posiłków głównych słodkimi przekąskami lub jedzeniem typu fast food.
  • Postaraj się zrezygnować lub istotnie ograniczyć wpływ narzędzi nowoczesnych technologii (komputer, telewizor, tablet) na życie rodziny i dziecka, na rzecz bezpośredniego kontaktu z dzieckiem.
  • Zadbaj o wspólne spędzanie czasu z dzieckiem, wybierając ulubione aktywności takie jak m. in. wspólny spacer, wspólne wyjście na basen lub na rolki, wspólne malowanie, lepienie lub kolorowanie, rodzinną grę planszową dostosowaną do wieku i zainteresowań dziecka. To wzmocni Twoją więź z dzieckiem, zapewni dziecku poczucie bezpieczeństwa i zainteresowania swoją osobą.
  • Nie rozmawiaj o problemach dziecka w jego obecności. Okazując przesadny lęk jego trudnościami możesz pogłębić problem.
  • Trudne rozmowy rodzinne prowadź wyłącznie pod nieobecność dziecka, nigdy przy dziecku.

 

Znani - jąkający się

 

Jak pokazują przykłady, wiele znanych, wybitnych postaci ze świata polityki, filmu, czy sportu, mimo swych trudności z jąkaniem osiągnęły życiowy i zawodowy sukces.

(źródło: http://www.jakanie.waw.pl/slawni_jakajacy_sie)

 

  • Jerzy VI król Wielkiej Brytanii (żyjący na przełomie XIX i XX w)
  • Napoleon Bonaparte - cesarz Francuzów; żył w latach 1769-1821
  • George Washington - amerykański generał i polityk, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797);
  • Izaak Newton - angielski matematyk i fizyk (np.: sformułowanie zasad dynamiki - XVII w.);
  • Charles Darwin - przyrodnik, znany przede wszystkim z dzieła The Origin of Species (O powstawaniu gatunków - 1859 r.);
  • Lewis Carroll - XIX-wieczny angielski pisarz, matematyk i fotograf; znany najbardziej dzięki powieści Alice's Adventures in Wonderland (Alicja w Krainie Czarów) i jej kontynuacji Through the Looking-Glass (Po drugiej stronie lustra);
  • Marilyn Monroe - aktorka (Some Like It Hot - Pół żartem, pół serio; Gentlemen Prefer Blondes - Mężczyźni wolą blondynki) i piosenkarka sławna przede wszystkim na przełomie lat. 50. i 60. XX wieku;
  • Rowan Atkinson - brytyjski aktor, komik i scenarzysta, najszerzej znany z roli w serialu: Mr. Bean (Jaś Fasola) - lata: 1990-1995;
  • Jerzy Owsiak - dziennikarz radiowy i telewizyjny, działacz charytatywny (założyciel i prezes zarządu Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy - od 1993 r.);
  • Łukasz Golec - muzyk popowy i jazzowy; współtwórca zespołu Golec uOrkiestra (1998 r.).
  • Mike Tyson - amerykański bokser, były mistrz świata wagi ciężkiej;
  • Tiger Woods - jeden z najznakomitszych golfistów świata;

 

Kiedy do logopedy?


Jeśli nadal masz wątpliwości, czy rozwój mowy Twojego dziecka przebiega prawidłowo, lub jeśli Twoje dziecko niepokoi się swoim mówieniem, stresuje w sytuacjach komunikacyjnych i wycofuje z konwersacji, zasięgnij porady logopedy i psychologa. Pod opieką wykwalifikowanego i doświadczonego specjalisty łatwiej będzie Ci pomóc swojemu dziecku.


Pamiętaj, jąkanie jest zaburzeniem mowy, które można wyleczyć, choć jak każda praca terapeutyczna wymaga czasu, cierpliwości i systematyczności.

 

Autor: mgr Marta Janeczek

 

 

Artykuł zamieszczony na stronie internetowej Bona Verba ma charakter informacyjny i objęty jest prawem ochrony własności intelektualnej. Dlatego też zabrania się bez pisemnej zgody autorki oraz Bona Verba powielania, kopiowania lub wykorzystywania w całości lub we fragmentach do celów prywatnych i/lub komercyjnych, zwłaszcza przypisywania jako własne, wszelkich informacji, zdjęć lub danych znajdujących się na niniejszej stronie internetowej pod rygorem sankcji prawnych.